Toen ik en nacht of twee geleden naar huis fietste, vroeg ik me plotseling af waarom ik eigenlijk op mijn fiets zat. Het was een typisch Nederlandse winteravond (bitter koud, winderig en nat), we hebben een auto en er was gratis parkeergelegenheid op mijn bestemming. En toch zou ik er niet aan denken om daarheen te rijden. Waarom? Het EAST-model kwam naar boven, een model waar ik net aan was herinnerd tijdens het lezen van Inside the Nudge Unit.

EAST staat voor Eenvoudig, Aantrekkelijk, Sociaal en Tijdig. Het is een model dat wordt gebruikt door het British Behavioural Insight Team en een verfijning van het MINDSPACE-model, beide bedoeld om te worden gebruikt bij het ontwerpen van gedragsinterventies. En hoewel Nederlanders het niet expliciet hebben gebruikt bij het ontwerpen van hun fietsbeleid (dat zich sinds de jaren 70 heeft ontwikkeld) illustreert wat we nu zien zeker de principes. Daarom is Nederland een wereldleider in fietsen (met een modaal aandeel van 27% van alle ritten) en is Utrecht een van de beste fietssteden ter wereld, met een modaal aandeel van 51%. Fietsen is hier EAST.

Eenvoudig is het gemakkelijkst toe te passen. De fietsinfrastructuur hier is niet alleen geweldig, met veilige fietspaden verbonden in een netwerk door de stad, maar ze hebben ook de keerzijde gebruikt om autorijden in de stad moeilijker te maken. Op die dag was het avondspits en de route die ik met de auto zou hebben genomen zou filerijden zijn geweest, met veel verkeerslichten en andere frustraties. Het zou aanzienlijk langer hebben geduurd. Maar zelfs overdag zou ik gewoon niet naar die locatie rijden tenzij het echt nodig zou zijn. En dat geldt voor de meeste plaatsen in het centrum – het is sneller om te fietsen, directer en minder vervelend, en duurt minder lang. Bovendien is parkeren voor auto’s in het grootste deel van de stad moeilijk en duur, terwijl parkeren voor fietsen bijna overal mogelijk en vaak gratis is (hoewel ook fietsen worden gesleept).

Een ander aspect van het gemak is dat fietsen geen speciale uitrusting of kleding vereist noch planning wat te doen met deze kleding op je bestemming. Je fietst in wat je aan hebt. Je kunt regenkleding toevoegen in een stortbui (ik had deze dag een regenponcho) maar veel doen het met een paraplu of worden gewoon nat. Mensen fietsen in pakken, in jurken en op hakken. De premier, zoals bekend, fietst naar het werk of om de koning te ontmoeten. En alleen Duitse toeristen (en soms jonge kinderen) dragen helmen – de Fietsersbond beweert zelfs dat het veiliger is om geen helmplicht in te voeren (hoewel anderen het daar niet mee eens zijn). De fietsplanners hebben hier misschien niet aan bijgedragen, maar deze sociale norm maakt het zeker gemakkelijker.

Aantrekkelijkheid is ook een factor. Fietsen is gewoon leuker dan autorijden. Het is goed om actief te zijn, maar voor het grootste deel is dat niet het punt. Als je wilt trainen neem je een racefiets en een zeemleren broek, maar verder is het alleen maar transport. Maar het houdt je op een plezierige en niet stressvolle manier in beweging (tenzij het weer vreselijk is, maar zelfs dan krijg je de ‘Ik heb gewonnen tegen de elementen’-kick als je klaar bent). Het is ook aantrekkelijker om te fietsen wanneer de route interessant en veilig is, zoals het hier meestal is. Toen ik in Canada fietste, waren er vaak lange stukken saai terrein waardoor het een training werd om door te rijden in plaats van een eenvoudige vorm van transport.

Met Sociaal bedoelt BIT echt het gebruik van sociale normen, zoals degene die ik hierboven heb genoemd. En hoewel er hier zeker een heleboel normen in het spel zijn – bijvoorbeeld als je in de monumentale binnenstad niet fietst maar de auto pakt dan is dat een beetje raar – heeft fietsen in Nederland ook een ander aspect van sociaal. Fietsen is vaak gezellig. Elke keer dat we bezoekers uit andere landen hebben, moeten we hen er constant aan herinneren dat we naast elkaar kunnen fietsen en kletsen. Het is normaal hier, net alsof je samen loopt. Groepen middelbare scholieren en universitaire studenten gaan tot het uiterste, samen fietsend in amorfe, langzaam bewegende blobs, maar de meeste mensen zullen hun groeperingen verschuiven om plaats te maken als dat nodig is, voordat ze zich weer bij de gesprekspartner voegen. Voor mij is het vaak tijd om met de kinderen te praten, nu door naast hen te fietsen of toen ze jonger waren door ze op mijn fiets te laten zitten.

Tijdig, de laatste, is misschien wat moeilijker toe te passen. BIT gebruikt het om te verwijzen naar het gebruik van aandachttrekkers op het juiste moment, rekening houdend met onmiddellijke kosten en baten en helpt bij het plannen van een reactie op toekomstige gebeurtenissen. Fietsen is zo normal in Nederland dat het moeilijk is om individuele aanwijzingen te identificeren – zijn het de rood geplaveide straten met “auto’s te gast?” Of de Dafne Schippersbrug of de enorme fietsenstallingen op het station die snelle transfers naar treinen mogelijk maken? En fietsen verlaagt de kosten voor vervoer, brandstof en/of parkeren en het biedt vele voordelen. Al die voordelen beteken ook dat fietsen vaak minder planning vereist dan andere vormen van vervoer. En timing, in plaats van tijdigheid, is zeker van toepassing – het is vaak gewoon sneller om te fietsen.

Dus, zelfs als Nederlanders deze principes niet expliciet hebben gebruikt bij het ontwerpen van het systeem, kan hun aanwezigheid in zo’n succesvol systeem anderen helpen om het proberen te dupliceren. Natuurlijk, bouw betere en meer fietsinfrastructuur, maar denk er ook aan om het gemakkelijker te maken, en nog belangrijker, om het autogebruik moeilijker te maken. Het moet aantrekkelijker zijn om te fietsen dan om te rijden. Denk er ook aan om routes aantrekkelijker te maken en niet alleen doelmatiger. En dan, sociale normen voor fietsen – hoe moedig je mensen aan om het als normaal en leuk te beschouwen, iets dat alleen een fiets vereist, niet veel andere uitrusting – het is immers vervoer en geen sport? En kun je het sociaal maken door naast elkaar fietsen toe te staan? Hoe zit het met het opnemen van informatie over fietsroutes wanneer mensen verhuizen? En ervoor zorgen dat fietsen onderdeel kan zijn van een multimodale reis – fiets naar openbaar vervoer bijvoorbeeld? Zijn er andere dingen die je kunt doen om het EAST te maken?

Ten slotte is veel van waar ik het over heb te zien in deze “mockumentery” over fietsen in Utrecht, hoewel ze de gevaren misschien overdrijven! Veel plezier!

Titelafbeelding “In the rain” van Rick Schwartz, gelicenseerd onder CC BY 2.0

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.